Գրեթե հինգ դար Կամչատկա թերակղզում գտնվող Կրաշենիննիկովի հրաբուխը չէր ժայթքել և որևէ ակտիվության նշան չէր ցուցաբերել։ Սակայն 2025 թվականի հուլիսի 30-ին՝ տեղական ժամանակով կեսօրից քիչ առաջ, Կամչատկայի ափերի մոտ երկրի կեղևը անսպասելիորեն դողաց, գրում է Science Alert-ը։

Հետազոտողները նշում են, որ 8,8 մագնիտուդով այս երկրաշարժը եղել է դիտարկումների ողջ պատմության ամենահզորներից մեկը։ Արդյունքում ամբողջ աշխարհում հայտարարվել են ցունամիի նախազգուշացումներ, փոխանցում է Фокус-ը։ Սակայն ամենահետաքրքիրը այն էր, որ ստորգետնյա ցնցումները, կարծես, թերակղզում միանգամից մի քանի հրաբուխ էին արթնացրել․ հսկաները կենդանացել էին՝ ժայթքելով մոխիր և լավա։

Նշենք, որ Կամչատկան մոլորակի ամենաակտիվ հրաբխային վայրերից մեկն է։ Այստեղ կա մոտ 160 հրաբուխ, որոնցից 29-ը դասակարգվում են որպես ակտիվ։ Սակայն, ըստ գիտնականների, այս ժայթքումների շարքում մի բան հատկապես հետաքրքրական էր․ արթնացած հրաբուխներից մեկը՝ Կրաշենիննիկովի հրաբուխը, դարեր շարունակ չէր ժայթքել, բայց այժմ ակտիվացել է և սկսել է հսկայական ծխասյուն արձակել։

Նոր հետազոտության մեջ Էքսեթերի համալսարանի հրաբխագետ Ջեյմս Հիքիի գլխավորած խումբն ուսումնասիրել է 2025 թվականի ժայթքումը և պարզել, թե ինչպես Կամչատկայում տեղի ունեցած մեգաերկրաշարժը կարող էր Կրաշենիննիկովին հանել «քնից»։

Գիտնականները եզրակացրել են, որ երկարատև սեյսմիկ տատանումները, հավանաբար, նպաստել են ժամանակից կախված ցնդող նյութերի անջատմանը, պղպջակների աճին և այնուհետև՝ համակարգում գտնվող, արդեն իսկ մեխանիկորեն խոցելի ռեզերվուարի ապակայունացմանը։ Արդյունքում գիտնականները ցույց են տվել, թե ինչպես կարող են, առաջին հայացքից, հանգիստ հրաբուխները թաքցնել կրիտիկական վիճակներ, որոնք ենթակա են սեյսմիկ խանգարումների, հատկապես աղեղի ձգման գոտիներում՝ ցնդող նյութերով հարուստ մագմաներով, որոնք ենթարկվում են կրկնվող մեգաերկրաշարժերի։

Ավելի պարզ ասած՝ երկրաշարժերն ու հրաբխային ժայթքումները կարող են ձեռք ձեռքի տված ընթանալ, սակայն մեկ վիճակից մյուսին անցումը այնքան էլ պարզ չէ։ Կամչատկան դրա իդեալական օրինակն է։ Բանն այն է, որ տարածաշրջանը գտնվում է սուբդուկցիայի գոտու վրա, որտեղ Խաղաղօվկիանոսյան սալը սուզվում է Օխոտյան միկրոսալի տակ՝ առաջացնելով ինչպես արտասովոր հրաբխայնություն, այնպես էլ հզոր երկրաշարժեր։

Բայց ինչո՞ւ հսկայական հրաբուխը արթնացավ հենց հիմա՝ 475 տարվա անգործությունից հետո։ Մինչ երկրաշարժը արտաքին բոլոր նշաններով հրաբխում առանձնահատուկ ոչինչ չկար․ այդ մասին վկայում են 9 տարվա արբանյակային ռադիոլոկացիոն դիտարկումները։ Ավելին, մակերեսը դանդաղորեն իջնում էր տարեկան մոտ 4 միլիմետր արագությամբ։ Արբանյակները նաև չեն հայտնաբերել ծծմբի երկօքսիդի արտահոսք, առնվազն մինչև երկրաշարժը։

Այնուհետև տեղի ունեցան ստորգետնյա ցնցումներ։ Մոտավորապես երկու օր անց, ընդամենը հինգ ժամվա ընթացքում, Կրաշենիննիկովի շրջանում տեղի ունեցավ 12 երկրաշարժ՝ մոտ 4 մագնիտուդով։ Արբանյակային դիտարկումները ցույց տվեցին, թե ինչ էր կատարվում գետնի տակ․ մագման երկրի կեղևում գրեթե ուղղաձիգ ճեղք էր բացում։ Արդյունքում առաջացել էր մոտ 32 միլիոն խորանարդ մետր մագմա, որը սնվում էր մոտ 6 կմ խորության վրա թաքնված ռեզերվուարից։

Կարելի էր կարծել, թե այս ամբողջ աղմուկը պարզապես բավական ուժեղ ցնցել է հրաբուխը, որպեսզի այն պայթի, բայց հրաբխի շրջանում լարվածության մշտական փոփոխությունները չնչին էին՝ ընդամենը 0,01–0,05 մեգապասկալ։ Համարվում է, որ մագմատիկ ռեզերվուարները քայքայելու համար անհրաժեշտ է մոտ 1–10 մեգապասկալ ավելցուկային ճնշում։ Սակայն երկրաշարժի հետևանքով երկրի ֆիզիկական ցնցման ժամանակ կարճատև լարվածությունն ավելի մեծ էր՝ մոտ 1,0 ± 0,6 մեգապասկալ, ինչը տեսականորեն կարող էր արթնացնել քնած հրաբուխը։ Գիտնականները կարծում են, որ դա, հավանաբար, իսկապես բավական էր վերջին 500 տարիներին ննջած հրաբուխը արթնացնելու համար։

Գիտնականների կարծիքով՝ հրաբուխը հանգիստ էր թվում միայն մակերեսին, սակայն ցնդող նյութերով հարուստ նրա մագման և հրաբխի տակ ձգման տեկտոնական պայմանները, հավանաբար, նրա ռեզերվուարը դարձրել էին խիստ զգայուն խանգարումների նկատմամբ։