Գիտնականները գտել են հին պապիրուսե գալարները կարդալու նոր միջոց, որոնք գրեթե 2000 տարի համարվել են վերծանման համար գրեթե անհասանելի։ Մեթոդի գաղտնիքը, պարզվել է, կապարի մեջ է, որը օգտագործվել է թանաքի բաղադրության մեջ։ Հետազոտողները ցույց են տվել, որ դրա առկայությունը կարելի է հայտնաբերել ռենտգենյան տեխնոլոգիաների օգնությամբ, իսկ հետո օգտագործել տեքստը վերականգնելու համար՝ համակարգչային վերլուծության և արհեստական բանականության միջոցով։

Խոսքը մոտ 2000 գալարների մասին է, որոնք հայտնաբերվել են 1750-ական թվականներին հին Հերկուլանումի տարածքում՝ քաղաքի, որը թաղվել էր Վեզուվի ժայթքման հետևանքով մ.թ. 79 թվականին։ Գալարները գտնվել են մի վիլլայի տարածքում, որը, ենթադրաբար, կարող էր պատկանել Հուլիոս Կեսարի աներոջը։ Բարձր ջերմաստիճանի պատճառով դրանք ածխանալով գրեթե վերածվել էին ածխի՝ պահպանելով պապիրուսի վրա գրված տեքստը փխրուն գլանների ներսում։

Նման գալարները սովորական ձևով բացելու փորձը կարող է ոչնչացնել դրանք։ Այդ պատճառով վերջին տարիներին գիտնականները մշակում են պապիրուսների վիրտուալ «բացման» մեթոդներ՝ ռենտգենյան սկանավորման օգնությամբ։ Սակայն այստեղ առաջացել էր լուրջ խնդիր. և՛ պապիրուսը, և՛ թանաքների մեծ մասը ածխածնային հիմք ունեն, ուստի ռենտգենյան պատկերներում հաճախ դժվար է դրանք տարբերել։

Նոր հետազոտությունը, որի արդյունքները հրապարակվել են PLOS One ամսագրում, մատնանշում է հնարավոր լուծում։ Գիտնականները ուշադրություն են դարձրել այն հանգամանքին, որ Հերկուլանումի գալարների որոշ թանաքներ կապար են պարունակում։

Հետազոտողները ստեղծել են արհեստական պապիրուս և դրա վրա քսել են տարբեր խտության կապար պարունակող թանաք։ Այնուհետև այն ենթարկել են բարձր ջերմաստիճանի ազդեցության, որպեսզի վերարտադրեն այն պայմանները, որոնցում հայտնվել էին գալարները Վեզուվի ժայթքումից հետո։

Սկզբում գիտնականները օգտագործել են ռենտգենյան ֆլուորեսցենցիա՝ նյութի քիմիական կազմը որոշելու և կապարը հայտնաբերելու համար։ Այնուհետև կիրառել են ռենտգենյան տոմոգրաֆիա, որը թույլ է տալիս ստեղծել օբյեկտի եռաչափ պատկերներ։ Հատուկ ծրագրային ապահովումն օգնել է առանձնացնել պապիրուսի մակերեսին կապարային թանաքով գրված հատվածները։

Պարզվել է, որ մեթոդը կարող է հայտնաբերել տեքստը նույնիսկ կապարի շատ փոքր պարունակության դեպքում։ Հետազոտողներին հաջողվել է տարբերել թանաքով գրված հատվածներն ու հենց պապիրուսը, թեև իրենց ստեղծած բոլոր գրությունները չի հաջողվել վերծանել։

Աշխատանքի հեղինակների կարծիքով՝ այժմ Հերկուլանումի հին գալարները կարելի է նախ ստուգել կապարային թանաքի առկայության համար, ապա ենթարկել ռենտգենյան սկանավորման և համակարգչային վերլուծության։ Սա կարող է մեծացնել նախկինում անհասանելի տեքստերի ընթերցման հավանականությունը։

Գիտնականները նշում են նաև մեթոդի մեկ այլ առավելություն. այն կարելի է օգտագործել հին տեքստերի ճանաչման ալգորիթմներ ուսուցանելու համար՝ արհեստական նմուշների վրա, առանց վտանգի ենթարկելու անգին բնօրինակները։

Վիրտուալ բացման նախորդ փորձերն արդեն թույլ են տվել կարդալ Հերկուլանումի գալարների որոշ հատվածներ։ Դրանց թվում եղել են հին փիլիսոփաների աշխատություններ՝ հիմնականում էպիկուրականների և ստոյիկների։ Տեքստերից մեկում նույնիսկ հաջողվել է հայտնաբերել Պլատոնի ենթադրյալ վերջին թաղման վայրի նկարագրությունը։

Նոր տեխնոլոգիան առայժմ չի նշանակում, որ բոլոր գրեթե 2000 ածխացած գալարները կհաջողվի կարդալ։ Սակայն եթե դրանց թանաքում իսկապես առկա է բավարար քանակությամբ կապար, ապա ռենտգենյան մեթոդները՝ համակարգչային վերլուծության հետ համատեղ, կարող են գիտնականներին բացել հասանելիություն դեպի այն տեքստերը, որոնք գրեթե երկու հազարամյակ մնացել էին փակված պապիրուսների ներսում։