Ստորև ներկայացված հինգ առեղծվածները հիմնված չեն առասպելների կամ ենթադրությունների վրա։ Դրանցից յուրաքանչյուրը կապված է իրական իրադարձությունների հետ, որոնք հաստատված են հավաստի աղբյուրներով, և հիշեցնում են այն մասին, որ նույնիսկ մարդկության բոլոր ջանքերի դեպքում պատմությունը միշտ չէ, որ բացահայտում է իր գաղտնիքները։

Կլեոպատրայի և Ալեքսանդր Մակեդոնացու դամբարանները

Չնայած դարեր տևած որոնումներին՝ անտիկ շրջանի երկու ամենահայտնի տիրակալների՝ Եգիպտոսի թագուհի Կլեոպատրա 7-րդի և Ալեքսանդր Մակեդոնացու թաղման վայրերն անհայտ են մնում։ Հին աղբյուրները հայտնում են, որ Կլեոպատրային թաղել են Մարկոս Անտոնիոսի հետ՝ Ալեքսանդրիայի մոտակայքում գտնվող թագավորական դամբարանում, սակայն երկրաշարժերը, հողի սահքը և Միջերկրական ծովի մակարդակի բարձրացումն արմատապես փոխել են հնագույն քաղաքի տեսքը, փոխանցում է Naked Science-ը։

Ըստ ժամանակակիցների վկայությունների՝ մ․թ․ա․ 323 թվականին մահացած Ալեքսանդր Մակեդոնացու մարմինը տեղափոխվել է Եգիպտոս և թաղվել Ալեքսանդրիայում, որտեղ նրա գերեզմանին, իբր, այցելել են հռոմեական կայսրերը։ Ուշ անտիկ շրջանի վերջում դրա մասին հիշատակություններն ամբողջությամբ անհետանում են։

Ալեքսանդրիայի տարածքում և մոտակա վայրերում, օրինակ՝ Տապոսիրիս Մագնայում իրականացված հնագիտական հետազոտությունները հույսեր ներշնչող, բայց ոչ վերջնական գտածոներ են տվել։ Քաղաքային կառուցապատումը, թալանն ու շրջակա միջավայրի փոփոխությունները, հավանաբար, ոչնչացրել կամ այնքան խորն են թաքցրել դամբարանները, որ դրանց գտնվելու վայրն այսօր վերականգնելը չափազանց դժվար է։ Պատմաբանները դեռևս վստահ չեն՝ արդյոք այդ դամբարանները պահպանվել են, թե ընդմիշտ կորսված են։

Ռոանոկի անհետացած գաղութը՝ Ամերիկա

1587 թվականին ժամանակակից Հյուսիսային Կարոլինայի ափերի մոտ գտնվող Ռոանոկ կղզում հիմնադրված այս գաղութը Հյուսիսային Ամերիկայում մշտական բնակավայր ստեղծելու Անգլիայի առաջին լուրջ փորձն էր։ Երբ երեք տարի անց նահանգապետ Ջոն Ուայթը պաշարներով վերադարձավ Անգլիայից, գաղութն ամբողջությամբ լքված էր։ Ոչ մարմիններ են հայտնաբերվել, ոչ էլ բռնության հետքեր։

Միակ հուշումը սյան վրա փորագրված «CROATOAN» բառն էր՝ հարևան կղզու անունը, որտեղ բնիկ ժողովուրդներ էին ապրում։ Հնագիտական տվյալները թույլ են տալիս ենթադրել, որ գաղութարարները կարող էին տարհանվել և մասնակիորեն ձուլվել տեղի բնակչությանը՝ սննդի պակասի, հիվանդությունների կամ հարևանների հետ լարված հարաբերությունների պատճառով։

Այնուամենայնիվ, ոչ մի վարկած չի բացատրում բոլոր առկա փաստերը, իսկ բնակիչների հաստատված մնացորդներ մինչև օրս չեն գտնվել։ Ռոանոկի պատմությունը մնում է վաղ գաղութային նախագծերի խոցելիության և պատմական վերակառուցման սահմանափակ լինելու վառ օրինակ։

Ամազոնիայի կորուսյալ քաղաքները և Ինդոսի հովտի քաղաքակրթության անկումը

20-րդ դարի մեծ մասի ընթացքում գիտնականները կարծում էին, որ Ամազոնի ջունգլիները չէին կարող ապահովել խոշոր և բարդ հասարակությունների գոյությունը։ Այս պատկերացումը հերքվեց լիդարների և հնագիտական հետազոտությունների շնորհիվ, որոնք անտառի սաղարթների տակ հայտնաբերեցին ճանապարհների, հրապարակների և ամրացված բնակավայրերի ճյուղավորված ցանցեր։

Այս բացահայտումները թույլ են տալիս ենթադրել, որ մինչև եվրոպացիների գալուստը այստեղ կարող էին միլիոնավոր մարդիկ ապրել։ Այս հասարակությունների անհետացման պատճառները՝ լինեն դրանք հիվանդություններ, էկոլոգիական փոփոխություններ, թե սոցիալական ցնցումներ, մինչև օրս պարզված չեն։

Նմանատիպ հանելուկ է նաև աշխարհի հնագույն քաղաքային մշակույթներից մեկի՝ Ինդոսի հովտի քաղաքակրթության անկումը մ․թ․ա․ մոտ 1900 թվականին։ Խոշոր քաղաքները լքվել են, բայց չեն ավերվել։ Երկրաբանական տվյալները մատնանշում են գետերի հունի փոփոխությունը և տևական երաշտները, սակայն այս քաղաքակրթության չվերծանված գիրը լուրջ սահմանափակում է դրա քաղաքական և սոցիալական գործընթացների ըմբռնումը։ Երկու դեպքում էլ զարգացած հասարակություններն անհետացել են՝ չթողնելով հստակ գրավոր վկայություններ, և հնագիտությունը ստիպված է պատառիկներով վերականգնել դրանց պատմությունը։

Նասկայի գծերը՝ Պերու

Պերուի հարավի չորային հարթավայրերում՝ մոտավորապես մ․թ․ա․ 500 թվականից մինչև մ․թ․ 500 թվականը, ստեղծվել են Նասկայի գծերը՝ հարյուրավոր հսկայական գեոգլիֆներ, որոնք պատկերում են կենդանիներ, բույսեր, երկրաչափական պատկերներ և կիլոմետրերով ձգվող ուղիղ գծեր։ Դրանք լավագույնս երևում են օդից, ինչը բազմաթիվ հարցեր է առաջացրել դրանց ստեղծման եղանակի և նպատակի մասին։

Հնագիտական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ գծերն արվել են մակերևույթից մուգ քարերը հեռացնելու միջոցով, ինչի արդյունքում բացվել է ավելի բաց գույնի հողը․ այս մեթոդը թույլ է տվել պատկերներին դարեր շարունակ պահպանվել չոր կլիմայի շնորհիվ։ Հիմնական մեկնաբանությունները գեոգլիֆները կապում են ծիսական արարողությունների, ջրային ռեսուրսների կառավարման կամ սեզոնային ցիկլերի հետ կապված հանդիսավոր երթուղիների հետ։

Որոշ գծեր ուղղված են դեպի աստղագիտական իրադարձություններ, սակայն ոչ մի տեսություն չի բացատրում ձևերի ողջ բազմազանությունը։ Նասկայի մշակույթի գրավոր աղբյուրների բացակայության պայմաններում դրանց իրական նշանակությունը մնում է Հարավային Ամերիկայի ամենակայուն հնագիտական հանելուկներից մեկը։

Ռուպկունդ լճի կմախքները՝ Հնդկաստան

Հնդկական Հիմալայներում՝ բարձրլեռնային սառցադաշտային Ռուպկունդ լճի մոտ, հայտնաբերվել են հարյուրավոր մարդկանց մնացորդներ՝ ցրված ափի երկայնքով։ Ռադիոածխածնային վերլուծությունը և գենետիկական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այս մարդիկ չեն զոհվել մեկ իրադարձության հետևանքով։ Նրանք պատկանել են տարբեր խմբերի և դարաշրջանների, որոնք երբեմն բաժանված են եղել գրեթե հազարամյակով։

Խմբերից մեկը, ըստ ամենայնի, մահացել է մ․թ․ 9-րդ դարի սկզբին՝ հավանաբար եղանակային հանկարծակի ծայրահեղ երևույթի հետևանքով։ Գիտնականները ենթադրում են, որ մահվան պատճառ կարող էր դառնալ խոշոր կարկուտը, որն առաջացրել է գլխի մահացու վնասվածքներ, ինչը համապատասխանում է գանգերի վրա հայտնաբերված վնասվածքներին։

Հետագա խմբերը կարող էին լինել ուխտավորներ կամ ճանապարհորդներ, որոնց ճակատագիրն այլ կերպ է դասավորվել։ Թեև ժամանակակից մեթոդները պարզաբանել են այս գաղտնիքի որոշ կողմեր, մնում են հարցեր, թե ինչու են մարդիկ նորից ու նորից ուղևորվել դեպի նման դժվարհասանելի բարձրլեռնային վայր, և ինչու են ողբերգական իրադարձություններն այնտեղ բազմիցս կրկնվել։