նախընտրելի դարձնելNEWS.am-ի հետ հարցազրույցում Արժույթի միջազգային հիմնադրամի Հայաստանի մշտական ներկայացուցիչ Գիլերմո Տոլոսան անդրադարձել է 2010 թ. 13,5 տոկոս անկում արձանագրած գյուղատնտեսության ոլորտում արտադրության ծավալների վերականգնման դրական ակնկալիքներին:
Վերականգնողական աճը կարող է ավելացնել ՀՆԱ-ն եւ բարելավել Հայաստանի դիրքերը «Forbes» -ի վարկանիշում: Միժամանակ` հարկերի հավաքագրումն այդպես էլ օրակարգից դուրս չի գալիս...
Ձեր կարծիքով, Հայաստանի տնտեսության ներկայիս վերականգնողական աճը որոքանո՞վ է կապված գունավոր մետաղների գների հետ:
Անկասկած, փոխկապակցվածություն կա, այդ թվում նաեւ այն պատճառով, որ ընդհանուր վերականգնումը շոշափում է նաեւ լեռնարդյունբերության հատվածը: Միաժամանակ, վերականգնումն էապես պայմանավորված է նաեւ այլ գործոններով: Օրինակ, տրանսֆերտների աճը խթանել է տնային տնտեսությունների սպառողականությունը եւ աջակցել է տնտեսության այնպիսի հատվածներին, ինչպիսիք են մանրածախ առեւտուրը, հյուրանոցային եւ ռեստորանային բիզնեսը, տրանսպորտն ու հեռահաղորդակցությունը: Սպառման եւ ներդրումների դինամիկայի վրա նշանակալի ազդեցություն է ունեցել բանկային վարկավորման աճը:
Կարո՞ղ են արդյոք Կենտրոնական բանկի` բանկային համակարգի ընդհանուր վարկային պորտֆելի ապադոլարիզացիայի միջոցառումներն արդյունավետ լինել արդյունաբերության եւ առեւտրի մասով: Այս երկու հատվածները կախված են առեւտրային գործարքների եւ արտադրական ծախսերի ֆինանսավորման արտարժութային մուտքերից:
Կենտրոնական բանկի նորմատիվ-իրավական միջոցառումները ճիշտ ուղղություն ունեն. դրանք մեծացնում են բանկերի ֆինանսական միջամտության արժեքը արտարժույթում: Միաժամանակ` ավանդների դոլարիզացիան դեռեւս բարձր է մնում, այդ իսկ պատճառով արզգային արժույթով վարկավորման հնարավորությունները մեծ չեն: Բացի այդ, վերջին երկու տարում լողացող կուրսին ոչ բնորոշ արտարժույթի փոխարժեքի կայունությունը բանկերի եւ ձեռնարկությունների կողմից հանգեցրել է արժութային ռիսկերի ոչ լիարժեք գնահատման:
ԿԲ-ի կողմից լողացող կուրսի հետեւողական քաղաքականությունը մեծացնում է կուրսի փոփոխականությունը, ինչն էլ ֆինանսական շուկայի մասնակիցների ուշադրությունը հրավիրում է արժութային գործարքների հարաբերական պակաս գրավչության վրա: Պետք է նշել, որ տատանումները կարող են երկկողմ բնույթ կրել, եւ ԿԲ-ի որդեգրած լողացող կուրսի քաղաքականությունը կբացառի արժութային չնախատեսված եւ կտրուկ թռիչքների հավանականությունը, որոնք կային նախկինում:
Ձեր կարծիքով` որքանո՞վ է իրատեսական գնաճի` ԿԲ նպատակային նիշին վերադարձը, եթե ե՛ւ միջազգային, ե՛ւ տեղական շուկաներում պարենամթերքի գների նվազում չի կանխատեսվում:
Բարձր գնաճը Հայաստանում արդեն դադարել է, իսկ վերջին չորս ամսում արձանագրվել է չափավոր դեֆլյացիա: Պատճառն այն է, որ պարենամթերքի միջազգային գների աճի միտումները դադարել են, իսկ ներքին գները կայունացել են` շնորհիվ հարաբերականորեն ավելի մեծ քանակի բերքի:
Թեեւ պարենամթերքի միջազգային գների կտրուկ թռիչք կարող է եւ չլինել, իսկ տեղական պարենամթերքի գները կարող են պահպանել կայունությունը, գնաճային ռիսկերը շարունակում են աճել: Սա պետք է ԿԲ-ի կողմից վճռական քայլերի ազդանշան լինի, ինչպես դա եղավ որոշ ժամանակ առաջ` վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի բարձրացման եւ լիկվիդայնության կառավարման միջոցառումների դեպքում:
Արդյոք, ըստ Ձեզ, պետությունը բավականչափ ֆիսկալ ռեզերվներ ունի սոցիալական ծրագրերի իրականացման համար, եւ արդյոք դրանք արդյունավետ կարող են լինել գնաճային միտումների պարագայում:
Ճգաժամի փուլում կառավարությունը զգալի ջանքեր գործադրեց սոցիալական խոցելի խմբերի համար բյուջետային ծախսերը պահպանելու ուղղությամբ: Ցավոք, չի կարելի չընդունել, որ կառավարության ֆիսկալ ռեզերվները, ինչպես նաեւ սոցիալական խոցելի խմբերի համար նոր հատուկ ծրագրերի իրականացման հնարավորությունները սահմանափակ են: Միաժամանակ` կարծում եմ, որ ֆիսկալ ռեզերվները կարող են նշանակալի ավելանալ հարկերի հավաքագրման հաշվին` ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ վարչարարության բարելավման շնորհիվ:
Ակնկալո՞ւմ եք «Forbes» -ի վարկանիշում Հայաստանի դիրքերի բարելավում գյուղատնտեսության վերականգնմանը եւ դրա հետ` մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ի ցուցանիշի բերլավմանը զուգահեռ:
ԱՄՀ կողմից աջակցվող ներկայիս մակրոտնտեսական ռեժիմի շրջանակում իրականցվում են տնտեսական պայմանների չափավոր վերափոխումներ, որոնք ակնկալվում են հետագայում: Մեր ակնկալիքներով, երկրի ՀՆԱ-ն կվերականգնի նախկին ծավալները գյուղատնտեսական հատվածի վերկանգնման եւ արտադրության ու առեւտրի աճի միտումների պահպանման պայմաներում: Սակայն դրա հետ միասին մենք ակնկալում ենք բարելավում նաեւ վարկանիշի մյուս կարեւոր բաղադրիչների մասով` պակասորդի, գնաճի նվազում, ինչի մասին արդեն ասվեց:
Կարո՞ղ է արդյոք «Forbes» -ի վարկանիշը լրջորեն ազդել այս կամ այն երկրում միջազգային բիզնեսի կողմից ներդրումային ծրագրերի վրա:
«Forbes» -ի վարկանիշը հիշեցնում է այն մասին, թե ինչպիսի ոչ հեշտ շրջան է ապրել հայկական տնտեսությունը վերջին տարիներին` արտաքին ցնցումների շատ անսպասելի զուգակցման պայմաններում: Սակայն պետք է հեռանկար տեսնել. վարկանիշը չի մտածվել որպես բիզնես-մթնոլորտի խորը հետազոտություն ինչպես Համաշխարհաին բանկի «Doing Business»-ը կամ Համաշխարհային տնտեսական հիմնադրամի գլոբալ մրցունակության ինդիկատորը, որոնցում Հայաստանը աշխարհի լավագույն տնտեսությունների շարքում համապատասխանաբար 48-րդ եւ 98-րդ տեղերում է:
Միժամանակ ներդրողները պետք է տեղեկացված լինեն վերջին մակրոտնտեսական միտումների մասին: Անհրաժեշտ է նաեւ իրազեկել տնտեսության հեռանկարների, հատկապես` հետճգնաժամային վերականգնման մասին: Այստեղից պետք է հետեւի երկրում գործարար եւ ինստիտուցիոնալ ռեժիմի ավելի խորը վերլուծություն: Այս ոլորտում Հայաստանը, որը դեռեւս բարեփոխումների կարիք ունի, բավականին լավ դիրքերում է:
Զրուցեց Արամ Գարեգինյանը
