նախընտրելի դարձնել
Աջակցելով Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադին տապալած ապստամբներին և միջնորդելով Աֆրիկայի Եղջյուրում խաղաղության հիմնական համաձայնագիրը՝ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն ամրապնդել է միջազգային դիրքը, ինչը նրան հնարավորություն է տալիս միջնորդ դառնալ Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև՝ ըստ վերլուծաբանների պնդման:
Թեև Թուրքիան անմիջական մասնակցություն չի ունեցել սիրիական առաջնորդի տապալմանը, նա երկար ժամանակ աշխատանքային հարաբերություններ է պահպանում իսլամիստների գլխավորած «Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ» խմբավորման հետ, ինչը նրան հնարավորություն է տալիս ուղիղ կապ պահպանել Դամասկոսի հետ, այն դեպքում, երբ մյուս կառավարությունները վախենում են Ալ-Քաիդային առնչվող խմբավորման ծագումից, գրում է Ֆրանսպրես գործակալությունը։
Էրդողանը ցնծում էր, երբ ապստամբները ներխուժեցին Դամասկոս, և մի քանի օր անց նրա հետախուզության ղեկավար Իբրահիմ Կալինը դարձավ առաջին բարձրաստիճան պաշտոնյան, որն այցելեց HTS առաջնորդ Աբու Մուհամեդ ալ-Ջոլանիին, ով այժմ ներկայանում է իր իսկական անունով՝ Ահմեդ ալ-Շարաա:
Նույն շաբաթ Էրդողանը հերթական դիվանագիտական հեղաշրջումն իրականացրեց՝ դառնալով Եթովպիայի և Սոմալիի միջև տասնամյակներ տևած ցավալի վեճի դադարեցման միջնորդը:
Երկուշաբթի ԱՄՆ նորընտիր նախագահ Դոնալդ Թրամփը գովաբանեց Թուրքիային՝ Սիրիայում անկարգությունների մեջ ունեցած դերի համար, որն էլ ավելի ամրապնդեց Էրդողանի միջազգային հեղինակությունը, շեշտում են լրատվամիջոցները։
«Կարծում եմ՝ Թուրքիան շատ խելացի է... Թուրքիան թշնամական բռնազավթում իրականացրեց՝ չկորցնելով բազմաթիվ կյանքեր»,- Ֆլորիդայի իր նստավայրում լրագրողներին հայտարարել է ԱՄՆ նորընտիր նախագահը։
Թուրքական լծակների առավելագույն օգտագործում
«Էրդողանը երկար խաղ է խաղում ուժի և անվտանգության պրոյեկցիայի առումով»,- Ֆրանսպրես գործակալությանն ասել է Marlow Global հետազոտական կազմակերպության տնօրեն Էնթոնի Սքիները:
Ըստ վերլուծաբանի՝ Էրդողանի կառավարությունը «հանգամանորեն հարաբերություններ է մշակում ինչպես պետական, այնպես էլ ոչ պետական դերակատարների հետ՝ առավելագույնի հասցնելու Թուրքիայի լծակները իր հետնաբակում և դրա սահմաններիից դուրս»:
«Ազդեցությունը հատկապես ակնհայտ է Սիրիայում և Աֆրիկայի եղջյուրում: Էրդողանը մինչ այժմ լավ է օգտագործել իր խաղաքարտերը, և նախանձելի դիրք ունի Սիրիայում»,-նշում է փորձագետը։
Միջազգային անվտանգության պրոֆեսոր և ահաբեկչական խմբավորումների զարգացման դինամիկայի մասին գրքի հեղինակ Մաքս Աբրամսի խոսքով, Էրդողանը «մեծ հաղթող է եղել» սիրիական ցնցումներից։
Փորձագետի կարծիքով, այժմ, երբ Ասադի երկարամյա կողմնակիցները հեռացել են տեսադաշտից, Ռուսաստանը ներքաշված է Ուկրաինայի հետ պատերազմի մեջ, իսկ Իրանը թուլացել է իր աջակից լիբանանյան «Հըզբոլլահ» շարժման վրա Իսրայելի հարձակման հետևանքով, Էրդողանի համար հարթակը բացվել է. «ընդլայնել թուրքական ազդեցությունը Սիրիայում»:
Անկարան վստահ է իր ուժերի մեջ
Անկարան, ըստ ամենայնի, քայլեր կձեռնարկի «Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության սպառնալիքը նվազեցնելու համար, քանի որ Թուրքիան ուժեղացնում է վերահսկողությունը իր սահմանի երկայնքով», -ասում է փորձագետը Սիրիայում քրդերի դեմ թուրքական գործողությունների մասին:
2016 թվականից ի վեր Թուրքիան բազմաթիվ գործողություններ է իրականացրել Սիրիայի հյուսիսում՝ հիմնականում թիրախավորելով YPG-ին (Ժողովրդական պաշտպանության ստորաբաժանումներ), որոնք ԱՄՆ-ի աջակցությունը վայելող «Սիրիայի դեմոկրատական ուժերի» (SDF) առանցքային մասն են կազմում:
Սակայն Անկարայի համար YPG-ն կապված է PKK-ի՝ իր ներքին թշնամու հետ, որը տասնամյակներ շարունակ ապստամբություն է իրականացրել Թուրքիայում:
Ասադի տապալումից ընդամենը օրեր անց Անկարան վստահություն հայտնեց, որ քրդերի դեմ իր հակազդեցությունը կընդունվի այժմ Սիրիան կառավարող HTS-ի իր դաշնակիցների կողմից:
Ըստ պրոֆեսոր Մաքս Աբրամսի՝ Թուրքիայի դիրքերը կարող են ամրապնդվել նաև ԱՄՆ զորքերը Սիրիայից դուրս բերելու Թրամփի առաջիկա վարչակազմի որոշմամբ, ինչը «հուրախություն Էրդողանի» կթուլացնի SDF-ն:
Օգնություն փախստականներին
Այն, ինչ տեղի ունեցավ Սիրիայում, կլուծի նաև մեկ այլ առանցքային խնդիր Անկարայի համար՝ Թուրքիայում ապաստանած և ներքին լարվածությունը մեծացնող մոտ երեք միլիոն փախստականների ճակատագիրը։
«Ասադի հեռացումը իշխանությունից ճանապարհ է բացում Թուրքիայում ապրող փախստականների վերադարձի և Սիրիայում Անկարայի ազդեցության ուժեղացման համար», - ասում է Verisk Maplecroft-ի ավագ վերլուծաբան Համիշ Կիննիրը:
Ըստ նրա, հաշվի առնելով Մերձավոր Արևելքում Էրդողանի աճող դերը, ինչպես նաև Եթովպիայի և Սոմալիի հետ բանակցություններում նրա հաջողությունները, դա «միայն ամրապնդում է Թուրքիայի աճող աշխարհաքաղաքական և դիվանագիտական ազդեցության տպավորությունը»:
Դա կարող է մեծացնել այլ հակամարտությունների ժամանակ բանակցող դառնալու նրա հնարավորությունները:
2022 թվականի փետրվարին պատերազմի սկսվելուց ի վեր Էրդողանը խնամքով կապեր է պահպանում երկու կողմերի հետ՝ հեռախոսով շփվելով ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ և խուսափելով Մոսկվայի դեմ արևմտյան պատժամիջոցներից՝ միաժամանակ Ուկրաինային անօդաչու սարքեր մատակարարելով:
Քիննիրի կարծիքով՝ հաշվի առնելով Սիրիայում Թուրքիայի դերը և դիվանագիտական այլ նախաձեռնություններում նրա ներգրավվածությունը, «սա, անկասկած, Էրդողանի հաղթանակի պահն է»:
