Նախընտրելի
«Միասնության թևեր» քաղաքական նախաձեռնության համահիմնադիր և տնտեսական թիմի ղեկավար Դավիթ Անանյանը ներկայացրեց նախաձեռնության տնտեսական ծրագրի հիմքերը։
Անանյանի խոսքով՝ Հայաստանում տասնամյակներ շարունակ մշակվող մոդելը ապացուցել է իր անարդյունավետությունը, և անհրաժեշտ է նորը։ «Միասնության թևեր» նախաձեռնության կողմից առաջարկվող նոր տնտեսական մոդելը հիմնված է յոթ հիմնական սկզբունքների և մոտեցումների վրա։
-
Ինչպես նշել է Անանյանը, անհրաժեշտ է գտնել Հայաստանի Հանրապետության տեղն աշխարհում և համաշխարհային տնտեսության մեջ։ Հասկանալ, թե ինչպես, լինելով փոքր երկիր և ունենալով սահմանափակ հնարավորություններ, ձևավորել տնտեսություն, որը հիմնված կլինի ոչ թե սպառման, այլ արտահանման վրա։ Հայաստանը պետք է դառնա տեխնոլոգիական և արտադրական կենտրոն։ Հայաստանը համաշխարհային տնտեսության մեջ պետք է ունենա իր նիշան՝ արտադրելով գիտատար տեխնոլոգիաների վրա հիմնված ապրանքներ և ծառայություններ։
-
Ի՞նչ անել։ Տնտեսական աճն ու զարգացումը պայմանավորված չեն առևտրով, շինարարությամբ և ներքին սպառմամբ, հիշեցրել է Անանյանը՝ հավելելով, որ առևտուրը արժեք չի ստեղծում. այն լոկ արտադրողից սպառողին հասցնելու գործընթաց է։ Այսինքն՝ ներկայումս մենք ներմուծող երկիր ենք, այլ ոչ թե արտահանող։ Ստացվում է, որ մեր սպառողը սպասարկում է օտարի տնտեսության աճը։ Նախաձեռնությունը տնտեսության ապագա զարգացումը պատկերացնում է գիտատար և բարձր տեխնոլոգիաների վրա հիմնված արտադրական հզորությունների կլաստերների ստեղծման միջոցով։ Մեր աշխարհագրական դիրքը ներկայացնում ենք ոչ թե որպես սահմանափակում, այլ որպես մարտահրավեր։ Անհրաժեշտ է հումքի արտահանումից անցում կատարել պատրաստի արտադրանքի արտահանմանը, ուստի պետք է վերաիմաստավորել գիտության դերը և կապել գիտությունն ու տեխնոլոգիաները։
-
Բարձրացնել փոքր և միջին ձեռնարկությունների դերը։ Արդյունաբերության զարգացումը չի ենթադրում միայն խոշոր գործարանների առկայություն։ Փոքր և միջին ձեռնարկությունները (ՓՄՁ) սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության ողնաշարն են։ Մենք խոսում ենք ՓՄՁ-ների զարգացման և դրանք տեխնոլոգիական շրջանակների ու խոշոր համալիրների հետ կապելու անհրաժեշտության մասին։ Սա նշանակում է վերապատրաստում, նեղ մասնագիտացում և կորպորատիվ պատասխանատվություն։
-
Հասանելիություն բորսայական կապիտալին։ Անհրաժեշտ է վերանայել ՓԲԸ-ների (փակ բաժնետիրական ընկերություն) և ՍՊԸ-ների (սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն) իրավական կարգավորումը։ Բարեփոխումների առաջին քայլը պետք է հանգեցնի դրանց վերակազմավորմանը՝ կա՛մ բաց բաժնետիրական ընկերությունների, կա՛մ այնպիսի ՍՊԸ-ների, որոնց բաժնետոմսերը ազատ կլինեն շրջանառության մեջ մեր բորսաներում։ Սա նաև կօգնի ներգրավել այլընտրանքային կապիտալ։ Ընդ որում, հարկը պետք է գանձել միայն դիվիդենտներից։
-
Փոխել Սփյուռքի հետ համագործակցության մոտեցումները։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում Սփյուռքի ռեսուրսները սխալ են օգտագործվել՝ ոչ թե որպես գործընկերային միջոցներ, այլ որպես բարեգործություն։ Սփյուռքը պետք է դառնա Հայաստանի զարգացման համահեղինակը։ Դա կարող է տեղի ունենալ, օրինակ, արտադրությունները Հայաստան տեղափոխելու միջոցով։ Սփյուռքը պետք է ինտեգրվի Հայաստանի տնտեսական համակարգին։
-
Անհրաժեշտ է նոր հարկային փիլիսոփայություն։ Հայաստանում հարկային քաղաքականությունը չի ձևավորվել տնտեսական ազդակների հիման վրա։ Այսինքն՝ ամեն ինչ արվել է ֆիսկալ նպատակներով, իսկ հարկաբյուջետային քաղաքականությունն իրականացվել է հարկային մուտքերի առավելագույն ապահովման սկզբունքով։ Ինչ-որ առումով սա բացատրելի է երկրի կայացման դժվարին ճանապարհով։ Մենք առաջարկում ենք փոխել մոտեցումները՝ վերացնել շրջանառության հարկը, աստիճանաբար վերացնել ԱԱՀ-ն (ավելացված արժեքի հարկ) և երկուսն էլ փոխարինել վաճառքի հարկով՝ ներդնելով շահութահարկի և եկամտահարկի պրոգրեսիվ (առաջադիմական) համակարգ։ Սա թույլ կտա հետևել սոցիալական արդարությանը և պահպանել պրոգրեսիվ հարկման սկզբունքը։ Հարկերը պետք է լինեն եկամուտներին համաչափ։ Սա նաև թույլ կտա նվազեցնել հարկային բեռը։ Հարկեր վճարելը քաղաքացիների սահմանադրական պարտականությունն է, սակայն դրանք պետք է համաչափ լինեն ստացված եկամուտներին։
-
Զարգացնել թվային դրամը: Առաջնային խնդիրն է այն ներդնել կանխիկ և անկանխիկ հաշվարկներին զուգահեռ։ Պետական գնումներն իրականացնել թվային դրամով։
Պատասխանելով այն հարցին, թե այլ քաղաքական ուժի ներկայացուցիչներ խոստանում են վերացնել հարկերը, Անանյանը նշել է, որ որպես մասնագետ համաձայն չէ այդ մոտեցմանը։ Դա սխալ է թե՛ տնտեսական, թե՛ սոցիալական տեսանկյունից։
Ինչ վերաբերում է ռազմական ծախսերին, Անանյանը նշել է, որ իր ներկայացրած նախաձեռնությունը կողմ է դրանց ավելացմանը, իսկ ռազմարդյունաբերական համալիրը (ՌԱՀ) պետք է բավարարի ներքին կարիքները և աշխատի արտահանման համար։ Նախաձեռնությունն առաջարկում է ռազմական ծախսերին հատկացնել ՀՆԱ-ի 8 տոկոսը։ Եթե նախաձեռնությունը հաղթի ընտրություններում, հաջորդ տարվա բյուջեի նախագծում ռազմական ծախսերը 2026 թվականի համեմատ կավելանան 1 միլիարդով (դրամով/դոլարով՝ ըստ համատեքստի, սակայն բնագրում նշված է 1 մլրդ):
Անանյանը նշել է, որ իրենց շեշտադրումը լինելու է հարկային մուտքերի ավելացումը ոչ թե բեռի բարձրացման, այլ ՓՄՁ-ների թվի աճի հաշվին։
