նախընտրելի դարձնել
Պետական պարտքի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցության 60%-ը գերազանցելու համար Հայաստանի կառավարությունը պետք է ստանա Ազգային ժողովի թույլտվությունը։ Այս մասին հոկտեմբերի 22-ին Ազգային ժողովի նիստում՝ «Պետական պարտքի մասին» օրենքում և դրան կից օրենքներում փոփոխություններ կատարելու մասին օրինագծերի փաթեթի քննարկման ժամանակ, հայտարարել է ֆինանսների փոխնախարար Ավագ Ավանեսյանը։
Փոխնախարարի խոսքով՝ նախարարությունը ակտիվորեն համագործակցում է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի հետ՝ ճշգրիտ հաշվետվություններ և ֆինանսական կառավարման հիմնական ցուցանիշներ ապահովելու համար։ Սա արվում է նաև միջազգային ճանաչված չափանիշներին համապատասխանությունն ապահովելու համար։
Պաշտոնյան նաև հայտնել է, որ Հայաստանի պետական պարտքի չափը մոտ ապագայում կարող է նվազել։ Սակայն դա տեղի կունենա ոչ թե ավելի վաղ վերցված պետական փոխառու պարտավորությունների մարման հաշվին, այլ պետական պարտքը կարգավորող օրենսդրության արմատական վերանայման շնորհիվ։
Ներկայումս Հայաստանի պետական պարտքը ներառում է կառավարության սեփական պարտքային պարտավորությունները, որոնք առաջանում են, երբ պետական բյուջեի դեֆիցիտը պահանջում է լրացուցիչ ֆինանսավորում, և Կենտրոնական բանկի պարտքային պարտավորությունները: Կառավարության պարտքը բաժանվում է արտաքին և ներքին պարտքի (ներառյալ կառավարության կողմից երաշխավորված վարկերը, որոնք արտացոլվում են Կենտրոնական բանկի արտաքին պարտքի սյունակում): Առաջինը ներառում է կառավարության պարտքային պարտավորությունները միջազգային կազմակերպությունների և օտարերկրյա պետությունների նկատմամբ, ինչպես նաև եվրապարտատոմսերի թողարկումից ստացված միջոցները: Մյուս կողմից, ներքին պարտքը ներկայացնում է կառավարության պարտավորությունները երկրի բնակիչների նկատմամբ:
Դեռևս 2015 թվականի ամռանը փոփոխություններ են կատարվել «Պետական պարտքի մասին» օրենքում։ Մասնավորապես, սահմանվել են «բաժանարար գծեր» Կառավարության և ԿԲ-ի պարտքի միջև։ Նախորդ օրենքը սահմանափակում էր արտաքին պարտքի ծավալը ՀՆԱ-ի նկատմամբ՝ 60% մակարդակում։ Այսինքն, օրենքը թույլ չէր տալիս, որ Կառավարության և Կենտրոնական բանկի կողմից վերցված պարտքերը համախառն գերազանցեն երկրի ՀՆԱ-ի 60%-ը։ Այսպիսով, մեխանիկական փոփոխությունների արդյունքում արձանագրվել է, որ Հայաստանի արտաքին պարտքը չի գերազանցել թույլատրելի շեմը։ Դրանով իսկ կառավարությանը թույլատրվել էր նոր վարկային միջոցներ ներգրավելու ազատություն։ Իսկ Կենտրոնական բանկը ստացել էր նոր փոխառությունների լրացուցիչ հնարավորություններ։
Սակայն, երկու տարի անց ընդունվել են նոր փոփոխություններ։ Ֆինանսների նախարարությունը առաջարկել է սահմանել կառավարության պարտքի մակարդակի երեք շեմ՝ 40%, 50% և 60%՝ միջնաժամկետ և երկարաժամկետ հեռանկարում։ Եթե պարտքի շեմը գերազանցում էր 40%-ը, կապիտալ ծախսերը պարտավոր էին գերազանցել պետական բյուջեի դեֆիցիտը։ Եթե պարտքի շեմը գերազանցում էր 50%-ը, պահանջները դառնում էին ավելի խիստ և սահմանափակվում էին նաև ընթացիկ ծախսերը։ Այս մոտեցումներն էլ ավելի խիստ էին դառնում, երբ պարտքը գերազանցում էր ՀՆԱ-ի 60%-ը։ Այնուհետև ընթացիկ ծախսերը կապված էին ներքին եկամուտների, մասնավորապես՝ հարկային եկամուտների հետ։
Բացի այդ, եթե նախկինում պարտքի 60%-ի թույլատրելի շեմը սահմանվում էր նախորդ տարվա ՀՆԱ-ի նկատմամբ, ապա նոր սահմանումներով ՀՆԱ-ի նկատմամբ հարաբերակցությունը ֆիքսվում էր ընթացիկ տարվա համար։ Միևնույն ժամանակ, ֆորսմաժորային դեպքերի՝ գլոբալ տարերային աղետի կամ պատերազմի դեպքում, Կառավարությանը թույլատրվում էր գերազանցել 60%-ի սահմանագիծը։ Այս թույլատրելի շեմը գերազանցելու դեպքում օրենքը Կառավարությանը պարտավորեցնում էր Ազգային ժողով ներկայացնել ծրագիր, որում պետք է հստակ ցույց տրվեր, թե ինչպես է Կառավարությունը մտադիր ապահովել պետական պարտքի մակարդակի նվազեցումը։
Սակայն, եթե նախորդ բոլոր փոփոխություններն ունեին իրավիճակային բնույթ, ապա ներկայիս փոփոխությունները ենթադրում են պետական պարտքի ամբողջ փիլիսոփայության վերանայում։ Այսպես, Ֆինանսների նախարարությունն առաջարկում է ևս մեկ անգամ վերանայել «պետական պարտք» հասկացությունը՝ դրանից բացառելով Կենտրոնական բանկի արտաքին պարտքը և պետական երաշխիքները, միևնույն ժամանակ դրանում ներառելով համայնքների պարտքը։
Բացի այդ, Ֆինանսների նախարարությունը կսահմանի «համայնքային պարտք» հասկացությունը և կուրվագծի տեղական ինքնակառավարման մարմինների լիազորությունները փոխառություններ ներգրավելու համար։
Այսպիսով, կառավարությունը կկարողանա ազատվել Կենտրոնական բանկի պարտքից՝ դրան ավելացնելով նաև Երևան համայնքի պարտքը։
Այն հարցին, թե ինչ տեսք կունենա Հայաստանի պետական պարտքը առաջարկվող փոփոխությունների հաստատումից հետո, փոխնախարարը հայտարարել է, որ ՀՀ պետական պարտքի հարաբերակցությունը ՀՆԱ-ի նկատմամբ կկրճատվի մոտ 2%-ով։ Ներկայումս պետական պարտքի հարաբերակցությունը ՀՆԱ-ի նկատմամբ կազմում է մոտ 50%։
Այնուամենայնիվ, չնայած բերված բոլոր փաստարկներին, խորհրդարանական ընդդիմությունը՝ «Հայաստան» ընդդիմադիր խմբակցության գլխավորությամբ, մի շարք կասկածներ և մտահոգություններ է հայտնել։ Այսպես, պատգամավոր Ավետիք Ավետիսյանը կարծում է, որ իշխանությունները նման կերպ փորձում են մոլորեցնել մարդկանց։
«Դուք այս ամենը անում եք միայն իրականությունը փոխելու համար։ Դուք ուզում եք արհեստականորեն փոխել իրավիճակը դեպի լավը, քանի որ իրականում դուք ձախողումներ ունեք պետական կառավարման ոլորտում», - ասել է Ավետիսյանը։
