նախընտրելի դարձնել
Հնէաբանները հայտնաբերել են լայնածավալ էվոլյուցիոն անցման նոր տեսակ, որի ընթացքում անհետացման եզրին գտնվող կենդանիների հնագույն խմբերը գոյակցում են էվոլյուցիոն նոր ճյուղերի հետ, որոնք հետագայում լայն տարածում են ստանում։ Զանգվածային անհետացմամբ չուղեկցվող այս գործընթացը հետազոտողներն անվանել են «կենսաբանական բեկում»։ Դրա նշանները հայտնաբերվել են Կոլումբիայից բերված բրածո մնացորդների ուսումնասիրության ընթացքում։
Հայեցակարգն առաջարկել են Մաքգիլի համալսարանի դոկտորական ծրագիրն ավարտած Դիրլի Կորտեսը և կենսաբանության պրոֆեսոր Հանս Լարսոնը։ Նրանց հետազոտությունը նվիրված է Պախա երկրաբանական շերտախմբին՝ վաղ կավճի ժամանակաշրջանի երկրաբանական համալիրին, որը գտնվում է կենտրոնական Կոլումբիայի Վիլյա դե Լեյվա քաղաքի շրջանում։ Աշխատանքը հրապարակվել է Frontiers in Ecology and Evolution ամսագրում։
Պախա շերտախմբում պահպանվել է հնագույն ծովային կենդանիների բացառիկ բազմազանությամբ համակեցություն, որն անվանվել է Պախայի բիոտա։ Հայտնաբերված բրածոների թվում են հսկա ծովային սողունների, այդ թվում՝ երկարապարանոց պլեզիոզավրերի, ժամանակակից կոկորդիլոսների ազգակիցների, կրիաների, շնաձկների և խեցգետնակերպերի մնացորդներ։ Այս օրգանիզմների ամբողջությունը հետազոտողներին հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել հնագույն ծովային էկոհամակարգերի բարդ սննդային ցանցերը։
Գիտնականների կարծիքով՝ հնագույն և նոր էվոլյուցիոն խմբերի անսովոր համադրությունը կարող էր ձևավորվել բարենպաստ էկոլոգիական պայմանների հազվադեպ զուգադիպության շնորհիվ։ Դրանց թվում էին ջերմոցային կլիմային բնորոշ բարձր ջերմաստիճանները, ծովի բարձր մակարդակը, սննդանյութերով հարուստ առափնյա ջրերը և ներկայիս Կոլումբիայի տարածքով Խաղաղ օվկիանոսի արևելյան հատվածի ու Ատլանտիկայի նոր ջրերի միջև ծովային կապերի առաջացումը։
«Պախա շերտախումբն արտացոլում է կյանքի պատմության բացառիկ գործընթաց, երբ էկոհամակարգերի բարդացմանը նպաստող էկոլոգիական գործոնների իդեալական համադրությունը համընկել է հնագույն խմբերի գոյության հետ, որոնք շուտով պետք է անհետանային։ Միևնույն ժամանակ, նոր խմբերը դեռ նոր էին սկսում բարգավաճել», — հայտնել է Լարսոնը։
Նախորդ հետազոտություններում գիտնականները վերակառուցել էին Պախայի բիոտայի սննդային ցանցերը և պարզել, որ այս էկոհամակարգն աչքի է ընկել արտասովոր բարդությամբ ու սննդային շղթայի վերին օղակներում գտնվող գիշատիչների բազմազանությամբ։ Նոր աշխատանքն առաջարկում է նման ժամանակաշրջանները դիտարկել ոչ միայն զանգվածային անհետացումների տեսանկյունից, այլև որպես էվոլյուցիոն անցման առանձին տեսակ, որի ընթացքում հին և նոր խմբերը գոյակցում են լայնածավալ էկոլոգիական փոփոխությունների պայմաններում։
Պարզելու համար, թե որքան տարածված են եղել «կենսաբանական բեկումները» Երկրի պատմության ընթացքում, կպահանջվեն բրածոների նոր գտածոներ, ապարների ավելի ճշգրիտ թվագրում և համեմատություն աշխարհի այլ երկրաբանական հանքավայրերի հետ։
«Կարծում եմ՝ մենք հայտնաբերել ենք համաշխարհային կենսաբազմազանության փոփոխության նոր մոդել։ Այժմ անհրաժեշտ է պարզել, թե որքան տարածված է այն եղել Երկրի պատմության ընթացքում և ինչպես կարելի է քանակապես գնահատել դրա հետևանքները», — նշել է Լարսոնը։
