Սիրիական զինված խմբավորումները, որոնք չորեքշաբթի սկսեցին վերջին տարիների ընթացքում իրենց ամենախոշոր հարձակումը կառավարական ուժերի դեմ, մինչև շաբաթ օրը երկրի մեծությամբ երկրորդ քաղաքի՝ Հալեպ քաղաքի զգալի հատվածները վերահսկողության տակ առան:

Անսպասելի հարձակումը հանգեցրեց Հալեպից սիրիական կառավարական զորքերի դուրսբերմանը, և ռուսական ավիացիան (Մոսկվան շարունակում է աջակցել Ասադին) կրկին մասնակցել է քաղաքի ռմբակոծմանը 2016 թվականից ի վեր առաջին անգամ։

Հարձակումը գլխավորել է «Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ» զինյալ իսլամիստական ​​խմբավորումը։ Այս խումբը երկար տարիներ ներգրավված է սիրիական հակամարտության մեջ։

Ինչպես հիշեցնում է BBC-ն, «Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ»-ը  կամ Լևանտի ազատագրման կազմակերպությունը հիմնադրվել է 2011 թվականին: Այնուհետև այն կոչվում էր «Ջաբհաթ ալ-Նուսրա» և  Ալ-Քաիդայի (աշխարհի այլ երկրներում արգելված ջիհադական կազմակերպություն) անմիջական զինակիցն էր:

«Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ»-ի կազմակերպիչներից էր Աբու Բաքր ալ-Բաղդադին՝ Ռուսաստանում և աշխարհի այլ երկրներում արգելված, այսպես կոչված «Իսլամական պետության» (ԻՊ) առաջնորդը:

Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ «Հայաթ Թահրիր աշ Շամ»-ը նախագահ Ասադին ընդդիմացող ամենաարդյունավետ և մահաբեր խմբավորումներից մեկն էր համարվում:

Սակայն նրա շարժիչ ուժն ավելի շատ ջիհադական գաղափարախոսությունն էր, քան հեղափոխական պոռթկումը: Դա դեմ էր Ազատ Սիրիայի դրոշի ներքո գործող ապստամբների գլխավոր կոալիցիայի մտադրություններին։

Այնուամենայնիվ, 2016-ին խմբավորման առաջնորդ Աբու Մուհամմադ ալ-Ջուլանին հրապարակավ գժտվեց Ալ-Քաիդայի հետ, լուծարեց «Ջաբհաթ ան Նուսրան» և ստեղծեց նոր կազմակերպություն, որը մեկ տարի անց, մի քանի այլ նմանատիպ խմբերի հետ միաձուլվելուց հետո, ստացավ «Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ» անվանումը:

Վերջին չորս տարիների ընթացքում թվում էր, թե Սիրիայում պատերազմն, ըստ էության, ավարտվել է։

Նախագահ Բաշար Ասադը վերահսկում էր երկրի խոշոր քաղաքները, մինչդեռ Սիրիայի որոշ այլ շրջաններ դեռևս նրա անմիջական վերահսկողությունից դուրս էին:

Այդ շրջանների թվում են հիմնականում քրդաբնակ բնակավայրերը արևելքում, որոնք հակամարտության առաջին տարիներից ի վեր հիմնականում դուրս են եղել Սիրիայի կառավարության վերահսկողությունից:

Սիրիայի հարավում, որտեղ 2011 թվականին սկսվեցին հեղափոխական ելույթներն ընդդեմ Ասադի իշխանության, անկարգությունները շարունակվեցին, թեև ոչ այնքան ակտիվ:

Սիրիական ընդարձակ անապատում ԻՊ գրոհայինները շարունակում են սպառնալ անվտանգությանը, հատկապես գետնասունկի բերքահավաքի սեզոնին, երբ մարդիկ խիստ եկամտաբեր դելիկատեսի որոնումներով ուղևորվում են այդ շրջաններ:

Իսկ հյուսիս-արևմուտքում Իդլիբ նահանգը պահում են պատերազմի ամենաթեժ պահին այնտեղ քշված ջիհադիստները:

Իդլիբում գերիշխող ուժը Հալեպի վրա անակնկալ հարձակում գործած «Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ»-ն է։

Մինչ սիրիական կառավարական ուժերը փորձում էին վերականգնել վերահսկողությունը գավառի նկատմամբ, Իդլիբը մի քանի տարի շարունակ մարտադաշտ ծառայել:

Սակայն 2020 թվականին Ռուսաստանի միջնորդությամբ հրադադար կնքվեց, որը երկար ժամանակ Ասադի հիմնական դաշնակիցն էր, և զինյալներին աջակցող Թուրքիան: Մինչ այժմ հրադադար ​​հիմնականում հարգվել է։

Նահանգում ապրում է մոտ 4 միլիոն մարդ, որոնցից շատերը ստիպված են եղել լքել քաղաքները, որոնք Ասադի ուժերը հետ են վերցրել ապստամբներից դաժան ու հյուծիչ պատերազմի ժամանակ:

Հալեպն ամենաարյունալի մարտդաշտերից մեկն էր, և հենց այնտեղ էլ ահաբեկիչները կրեցին իրենց ամենախոշոր պարտություններից մեկը:

Հաղթանակի հասնելու համար Ասադն ապավինեց օդում ռուսական օդուժին և ցամաքում Իրանի ռազմական օգնությանը՝ հիմնականում Թեհրանի կողմից վճարվող աշխարհազորայինների միջոցով: Նրանց թվում էին լիբանանյան «Հըզբոլլահ» խմբավորման զինյալները:

Կասկածից վեր է, որ «Հըզբոլլահ»-ի կրած կորուստները վերջերս Լիբանանում իսրայելական հարձակման, ինչպես նաև Սիրիայում իրանցի հրամանատարների դեմ իսրայելական հարվածների հետևանքով ՝ Հալեպի վրա Իդլիբի ջիհադիստական և ապստամբ խմբավորումների անսպասելի հարձակում սկսելու որոշման մեջ նշանակալի դեր են խաղացել։

«Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ»-ի զինյալներին հաջողվել է Իդլիբում ուժեղ ամրացված շրջան հիմնել և նույնիսկ այնտեղի փաստացի տեղական վարչակազմը դառնալ, թեև օրինակարգության ձգտելու ցանկությունը մթագնում է մարդու իրավունքների ենթադրյալ խախտումներով:

«Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ»-ը ևս դաժան պայքարի մեջ էր գավառի մյուս խմբավորումների հետ, սակայն նրա արտաքին նկրտումներն այդպես էլ անորոշ մնացին։

Ալ-Քաիդայի հետ խզումից ի վեր խմբավորման նպատակները սահմանափակվել են Սիրիայում արմատական ​​իսլամական իշխանություն հաստատելու փորձով, այլ ոչ թե ավելի լայն խալիֆայություն ստեղծելով, ինչպես եղավ ԻՊ-ի անհաջող փորձի դեպքում:

Մինչ այժմ, «Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ»-ը սիրիական հակամարտությունը լայնածավալ վերսկսելու և երկրի մեծ մասում Ասադի իշխանությունը կրկին մարտահրավեր նետելու փորձի որևէ նշան ցույց չի տվել: Սակայն վերջին օրերի իրադարձությունները կարող են ամեն ինչ գլխիվայր շրջել։